ΦΕΡΟΝΙΚΗ: «Το δίκαιο γάλα»

Παρουσίαση : Σπύρος Σγούρος

Ο αγροτικός τομέας στη χώρα μας, βρίσκεται σε μια μακρόχρονη κρίση, που αδυνατεί να ξεπεράσει. Πέρα από την προσέγγιση του θέματος από τους κρατικούς και ημικρατικούς φορείς, που ουσιαστικά αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα, ιδιαίτερη σημασία έχει και η ουσιαστικά απαθής στάση των ίδιων των αγροτών. Οι καινοτόμες και ελπιδοφόρες προσπάθειες είναι δυστυχώς λίγες, αλλά δεν καταφέρνουν να αλλάξουν την γενική εικόνα. Σε μεγαλύτερο μάλιστα αξιέξοδο βρίσκεται ο τομέας της κτηνοτροφίας και ειδικότερα οι γαλακτοπαραγωγοί. 

Τα ίδια προβλήματα αντιμετωπίζουν και γαλακτοπαραγωγοί στις ισχυρές κτηνοτροφικές χώρες της Ευρώπης όπως η Γαλλία και η Γερμανία και ειδικότερα οι παραγωγοί που διατηρούν μικρές οικογενειακές φάρμες που έχουν φτάσει πια στα όρια της απόγνωσης καθώς δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις τεράστιες μονάδες παραγωγής. Η γερμανική κυβέρνηση μάλιστα , ακολουθώντας τις γενικές τάσεις που επικρατούν στην παγκόσμια αγορά, ευνοεί την αρχή «γίνε μεγάλος γιατί είσαι εκτός» (get big or get out).

Eπιπλέον η πολιτική που ασκείται, υπονομεύει την διατήρηση των τιμών σε αποδεκτά επίπεδα για τους παραγωγούς, καθώς υπάρχουν από την μια πλευρά οι αντιμονοπωλιακοί νόμοι που ουσιαστικά απαγορεύουν στους παραγωγούς να ορίζουν μια κατώτατη τιμή, από την άλλη οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες επιτρέπουν τη μεταφορά ποσοστώσεων που δεν έχουν χρησιμοποιηθεί, στους γαλακτοπαραγωγούς που επιθυμούν να παράγουν μεγαλύτερες ποσοστώσεις από όσες επιτρέπει η ποσόστωση τους, καθιστώντας ουσιαστικά κάθε προσπάθεια για έλεγχο της αγοράς αδύνατη.

Σαν αποτέλεσμα όλων αυτών παρατηρείται και στην Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα, μείωση των εκμεταλλεύσεων και ειδικότερα των μικρών επιχειρήσεων προς όφελος των μεγάλων. 

Πέρα από την εξαφάνιση των μικρών και παραδοσιακών παραγωγών, η μαζικοποίηση της παραγωγής γάλακτος από μεγάλες φάρμες στην Ευρώπη, παρουσιάζει και μερικά ακόμη ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Πρόκειται για πραγματικά κολοσσιαίες σε έκταση και όγκο, μονάδες εντατικής και μαζικής παραγωγής γάλακτος, οι οποίες δεν έχουν καμία σχέση με την ειδυλλιακή εικόνα της χαμογελαστής αγελάδας που βόσκει σε ένα καταπράσινο λιβάδι.

Στην πραγματικότητα μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό (<1%) από τις αγελάδες  έχουν την τύχη να πατάνε και να τρώνε πράσινο χορταράκι αν και όλες οι συσκευασίες γάλακτος διακοσμούνται με χαμογελαστές αγελάδες ελεύθερες στη φύση. Το μεγαλύτερο μέρος της διατροφής τους προέρχεται από καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένης σόγιας, η οποία εισάγεται κυρίως από τη Νότιο Αμερική ή από μονοκαλλιέργειες που καλύπτουν τεράστιες εκτάσεις στην κεντρική Ευρώπη.

Η κατάσταση αυτή έχει αρνητικές επιπτώσεις και στην μελισσοκομία. Οι μελισσοκόμοι τόσο της Γερμανίας όσο και της Νότιας Αμερικής, εκφράζουν σφοδρά παράπονα, οι μεν για τις πράσινες ερήμους στις οποίες το νέκταρ και η γύρη απουσιάζουν εντελώς και οι δε για την εκδίωξη τους από περιοχές όπου παραδοσιακά ασκούσαν τη μελισσοκομία αλλά στις οποίες καλλιεργούνται μεταλλαγμένα.

Στην Γερμανία, στις λεγόμενες πράσινες ερήμους, όπου καλλιεργούνται κυρίως καλαμπόκι, η ελαιοκράμβη για ζωοτροφές ή για βιομάζα με την δικαιολογία ότι δεν προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση εφαρμόζονται κατά κόρον επικίνδυνα για τις μέλισσες φυτοφάρμακα, κυρίως νέο-νικοτινοειδή. Έτσι μαζί με τους κτηνοτρόφους, έχουμε τώρα δυσαρεστημένους και τους μελισσοκόμους. 

Όμως εδώ και κάποιο διάστημα, αυτές οι δύο κατηγορίες αγροτών, κατάφεραν με ένα αξιοθαύμαστο τρόπο να χαμογελάσουν πάλι.

Όλα άρχισαν όταν πια οι γαλακτοπαραγωγοί έφτασαν στο έσχατο σημείο και πραγματοποίησαν κινητοποιήσεις σε όλη τη Γερμανία. Οι γυναίκες μάλιστα έφτασαν στο σημείο να πραγματοποιήσουν και απεργία πείνας. Παράλληλα, ένας μεγάλος αριθμός τους, κυρίως παραδοσιακών παραγωγών, αποχώρησαν από τα συνδικαλιστικά τους όργανα, κατηγορώντας τα για σκόπιμη αδιαφορία, μη στήριξη των συμφερόντων τους και συμπόρευση με το λόμπι των μεγάλων παραγωγικών μονάδων. Το αποτέλεσμα ήταν να ιδρύσουν μια νέα ομοσπονδία, την Ομοσπονδία Ανεξάρτητων Παραγωγών, με έδρα τη Βαυαρία και να αρχίσουν να αναζητούν τρόπους για να επιβιώσουν. 

Σε αυτή την προσπάθεια αποφάσισαν να στραφούν με κάθε κόστος προς την ποιότητα και κάλεσαν για βοήθεια και συμβουλές, οργανώσεις καταναλωτών και οργανώσεις προστασίας του περιβάλλοντος. Ανάμεσα σε αυτούς που παραβρέθηκαν σε μια από τις πρώτες συναντήσεις ήταν και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Μελισσοκόμων (ΕΡΒΑ) κ. Walter Haefeker που ζήτησε και πήρε το λόγο για να αναφέρει τα παρακάτω:

«Αν θα ζητούσατε στο παρελθόν τη γνώμη μου θα σας έλεγα ότι δεν θα έβλεπα με καθόλου κακό μάτι τη συρρίκνωση ή τον αφανισμό του επαγγέλματος σας. Εδώ και χρόνια καλλιεργείτε και παράγετε με ένα ληστρικό προς το περιβάλλον τρόπο, γεγονός που έχει άμεση επίπτωση και στο δικό μας επάγγελμα, καθώς γίνεστε αιτία για απώλειες μελισσών και μείωση των μελισσοκόμων. Το μόνο που με φοβίζει και ο λόγος που είμαι εδώ είναι πως αν και εσείς αφανιστείτε, οι εκτάσεις που χρησιμοποιούσατε κινδυνεύουν να περιέλθουν στα χέρια καλλιεργητών γενετικά τροποποιημένων φυτών ή να μετατραπούν σε καλλιέργειες για παραγωγή βιοκαυσίμων, κάτι που θα έχει ακόμη πιο δραματικές συνέπειες στις μέλισσες και το περιβάλλον. Αν λοιπόν θα μπορούσατε να αλλάξετε κάποιες από τις καλλιεργητικές σας τεχνικές ώστε να μην αποτελούν απειλή για τις μέλισσες, θα μπορούσαμε ως μελισσοκόμοι να σας στηρίξουμε με πολύ σημαντικές ενέργειες.»

Το αποτέλεσμα της μέρας εκείνης ήταν οι γαλακτοπαραγωγοί να αποφασίσουν να ξεκινήσουν την παραγωγή ενός νέου προϊόντος με τίτλο « δίκαιο γάλα» το οποίο θα έχει τα εξής χαρακτηριστικά.
● η παραγωγή των ζωοτροφών θα γίνεται τοπικά,

● η καλλιέργεια των φυτών που προορίζεται για ζωοτροφή θα στηρίζεται σε μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον,

● η διαχείριση και η βοσκή των ζώων θα γίνεται με μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον,

● η διατροφή των ζώων θα γίνεται με τέτοιο τρόπο που το προϊόν που παράγεται να υπερτερεί σε μετρήσιμα ποιοτικά χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα την περιεκτικότητα σε ω-3 λιπαρά οξέα.

Επιπλέον σε συνεργασία με την Ομοσπονδία Επαγγελματιών Μελισσοκόμων της Γερμανίας (DBBI) και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Επαγγελματιών Μελισσοκόμων (ΕΡΒΑ) συμφωνήθηκαν τα παρακάτω:
● οι παραγωγοί δεν θα καλλιεργούν γενετικά τροποποιημένα φυτά για παραγωγή ζωοτροφής,

● οι παραγωγοί δε θα εφαρμόζουν τα φυτοφάρμακα που η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Επαγγελματιών Μελισσοκόμων (ΕΡΒΑ) θεωρεί επιβλαβή για τις μέλισσες,

● οι καλλιεργητικές φροντίδες θα ευνοούν την άνθηση των φυτών που καλλιεργούνται για ζωοτροφές.

Σε αντάλλαγμα οι μελισσοκόμοι συμφώνησαν:
● επιτρέπουν στην Ομοσπονδία Ανεξάρτητων Γαλακτοπαραγωγών να προωθεί και να διαφημίζει το γάλα που παράγει ως «φιλικό προς τις μέλισσες»,

● επιτρέπουν στην Ομοσπονδία Ανεξάρτητων Γαλακτοπαραγωγών να χρησιμοποιεί το λογότυπο της Ομοσπονδία Επαγγελματιών Μελισσοκόμων της Γερμανίας (DBBI) στην προώθηση του γάλακτος και μελλοντικά και της Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Επαγγελματιών Μελισσοκόμων (ΕΡΒΑ),

● όλοι οι μελισσοκόμοι –μέλη της Ομοσπονδία Επαγγελματιών Μελισσοκόμων της Γερμανίας (DBBI) διαθέτουν μαζί με το μέλι τους και το διαφημιστικό υλικό του γάλακτος «το δίκαιο γάλα».

Λίγους μήνες μετά, το γάλα με την αγελάδα «Φερονίκη» ήταν στα ράφια 2 πολυκαταστημάτων της Βαυαρίας που δέχτηκαν να το διαθέσουν. Το όνομα της αγελάδας αποτελεί λογοπαίγνιο καθώς συνδυάζει τη λέξη fair (δίκαιο) με τη βερονίκη, κλασσικό όνομα για αγελάδες στη Γερμανία. Στη συσκευασία στο χορτάρι που βόσκει η αγελάδα, διακρίνονται μέλισσες.

Η τιμή του συγκεκριμένου γάλακτος είναι ψηλότερη από το συμβατικό γάλα, αν και η διαφορά δεν είναι τόσο μεγάλη που να το καθιστά απαγορευτικό.

Ποια ήταν η τύχη του «δίκαιου γάλακτος» στην αγορά? Απόλυτη επιτυχία !
Μέσα σε λίγους μήνες η προσπάθεια αγκαλιάστηκε από τους Γερμανούς καταναλωτές, οι οποίοι πέρα από την απαίτηση τους για ποιοτικά προϊόντα, είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι και όσον αφορά τη διατήρηση των μελισσών. Από τον Ιανουάριο που ξεκίνησε η πώληση του «δίκαιου γάλακτος» μέχρι σήμερα, έχει πιαστεί για τα καλά στην ντόπια αγορά και έχει φτάσει να διατίθεται σε περισσότερα από 1500 καταστήματα.

Όλα τα παραπάνω έγιναν χωρίς εμπλοκή πολιτικών ή κρατικών παραγόντων και χωρίς καμία αλλαγή στις νομοθεσίες ή τους κανόνες της αγοράς. Ήταν απλά το αποτέλεσμα της συνεργασίας των γαλακτοπαραγωγών με τους μελισσοκόμους. Φυσικά αναγκαίος παράγοντας επιτυχίας ήταν η ύπαρξη ενός καταναλωτικού κοινού που έχει την παιδεία και μπορεί να προσφέρει έμπρακτα την στήριξη του σε ένα τέτοιο εγχείρημα το οποίο, όπως γνωρίζει εκ των προτέρων, πέρα από τους παραγωγούς θα ωφελήσει και τις μέλισσες με θετικά επακόλουθα στο περιβάλλον, την βιοποικιλότητα γενικότερα και την ποιότητα της ζωής του.

(Βασικά στοιχεία της δημοσίευσης πάρθηκαν από άρθρο του κου Αλ. Παπαχριστοφόρου, στην «Μελισσοκομική Επιθεώρηση»)

Μερικά από τα βασικά διαφημιστικά της προσπάθειας "ΦΕΡΟΝΙΚΗ – «δίκαιο γάλα»  για τον καταναλωτή"

Διαφάνεια στην οικοδόμηση της εμπιστοσύνης
Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, των  μεγάλων εταιρειών και της νοοτροπίας  της απεριόριστης ανάπτυξης, τρία πράγματα είναι πιο σημαντικά : διαφάνεια , εντιμότητα και αειφορία.
Με το  «δίκαιο γάλα»  μπορείτε να επιλέξετε τα φυσικά προϊόντα , τα οποία γνωρίζετε ακριβώς τι περιέχουν, πώς αναπτύσσονται  και τι κάνουν.

Διατροφική αξία

Υπόσχεσή μας είναι η ποιότητα. Η υγεία είναι το πολυτιμότερο πράγμα που διαθέτουμε . Με το όφελος από το «δίκαιο γάλα»  που παράγεται κάθε μέρα μπορούμε να κάνουμε κάτι για την υγεία και την ευημερία μας . Το «δίκαιο γάλα» είναι πλούσιο σε υψηλής ποιότητας πρωτεΐνες . Περιέχει  επίσης τις απαραίτητες βιταμίνες (Β2 και Β12), ασβέστιο, άλλα θρεπτικά συστατικά και ιχνοστοιχεία .

Το «δίκαιο γάλα»  έχει  εξαιρετικά υψηλή περιεκτικότητα στα πολύτιμα ωμέγα -3 λιπαρά οξέα, σε σύγκριση με το συμβατικό γάλα . Αυτά τα συστατικά του γάλακτος είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τα παιδιά, τους  ηλικιωμένους, τις έγκυες γυναίκες και τους αθλητές.

Ασφαλείς θέσεις εργασίας στην περιοχή

Το «δίκαιο γάλα» προέρχεται αποκλειστικά από αγροκτήματα στην περιοχή σας. Αυτό εξασφαλίζει την επιβίωση των παραδοσιακών οικογενειακών επιχειρήσεων και την προστασία  των θέσεων εργασίας  στην περιοχή σας . Επιπλέον, επιχειρεί  να μειώσει τις αποστάσεις μεταφορών στο ελάχιστο , πράγμα που σημαίνει λιγότερη ρύπανση καυσαερίων και μικρότερη κατανάλωση ενέργειας.

Εν ολίγοις, αν έχετε επιλέξει το «δίκαιο γάλα», μπορείτε να είστε βέβαιοι ότι θα  πάρετε μια απολύτως υγιή και πολύτιμη τροφή , το οποίο παράγεται με αειφόρο και οικολογικό τρόπο .

Προστασία περιβάλλοντος

Όταν σκέφτεστε για το μέλλον δεν μπορεί η προστασία του  περιβάλλοντος να μένει απέξω.  Είμαστε παραγωγοί γαλακτοκομικών προϊόντων που έχουν γνώση και εμπλέκονται με πολλούς τρόπους στην προσπάθεια για ένα υγιές περιβάλλον. Η διατήρηση των μελισσοκόμων μας είναι ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός για όλους. Με την αγορά του «δικαίου γάλακτος» βοηθάτε στην διαφύλαξη του φυσικού περιβάλλοντος.

Σεβασμός των ανθρώπων και των ζώων

Δεσμευόμαστε να κρατήσουμε τα ζώα μας, με ανθρωπιά και να τους παρέχουμε μια φυσική υγιεινή, χωρίς γενετικά τροποποιημένα, διατροφή.

Δίκαιη τιμή για τους αγρότες - Η ποιότητα έχει την τιμή της

Η τρέχουσα τιμή του γάλακτος στη Γερμανία δεν είναι επαρκής ακόμη και για να καλυφθούν τα έξοδα λειτουργίας των επιχειρήσεων μας . Το αποτέλεσμα : όλο και περισσότερο  ένα μέρος των παραγωγών  να εγκαταλείπει αγροκτήματα αιώνων. Έτσι δεν πεθαίνει μόνο ένα κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά κινδυνεύει και η επιβίωση του μοναδικού μας τοπίου. Για να αποφευχθεί αυτό , έχουμε υπολογίσει μια τιμή που να καλύπτει τα έξοδα μας και επομένως να εξασφαλίζεται η επιβίωση των δεκάδων παραδοσιακών οικογενειακών αγροκτημάτων.

Κάποιοι... Οχι όλοι

Κάποιοι από εμάς που ζούνε σε μια πραγματικότητα όχι κρατικοδίαιτη, βιώνουν τα πράγματα μ' έναν άλλο τρόπο. Κάποιοι από εμάς, ζούνε την κατάρρευση χωρίς την σταθερότητα του “μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει”. Κάποιοι από εμάς, δεν χάσανε τον 14ο μισθό. Δεν τον είχανε ποτέ. Αυτοί οι κάποιοι, έχουνε μείωση των εισοδημάτων τους κατά 98,4% κι όχι κατά 30 μόνο. Αυτοί οι κάποιοι χαμογελάνε όταν γιαουρτώνεται ένας πολιτικός. Κρυφογουστάρουνε δε, ιδιαίτερα, τη σειρά που έχει τηρηθεί στο γιαούρτωμα. Πρώτα οι συνδικαλιστές και τώρα οι πολιτικοί. Η κορυφή των κρατικοδίαιτων, αυτών που “μαζί τα φάγανε”, δεν είναι πια στο απυρόβλητο.

Η αποτυχία του συστήματος, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι κάποιοι άλλοι τρώγανε τα κρατικά λεφτά για σειρά ετών, σε “δράσεις” στο όνομα της ανάπτυξης, με μεγάλο μέρος αυτών των δράσεων να έχει να κάνει με την ανάπτυξη του λογαριασμού τους στα νησιά Κεϋμάν. Τώρα που το πάρτυ τελείωσε, αυτοί οι κάποιοι, δεν έχουν και κάνα σοβαρό πρόβλημα. Τη θεσάρα την έχουν, το λογαριασμό επίσης, οπότε πέρα βρέχει. Άντε να τους μειωθεί λιγάκι ακόμα το “μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει”, θα επιπλεύσουν μια χαρά όμως. Κι πάλι πλούσιοι θα είναι σε σχέση με το χάλι των υπολοίπων. Και επειδή μας χρειάζονται, για να διατηρήσουν τη θεσάρα και το πέρα βρέχει, μας λένε να κάνουμε υπομονή. Να τους στηρίξουμε και να τους αφήσουμε να ταχτοποιήσουν τα πράματα αυτοί που ξέρουν, και μόλις ηρεμήσει η κατάσταση, θα μας ξαναδώσουν δουλειές και κομμένα πίσω.

Κάποιοι από εμάς λοιπόν, αναγνωρίζοντας αυτή τη κατάσταση γύρω τους, αποφασίζουν να ενώσουν τη φωνή τους με τις φωνές κάποιων τρίτων, που μιλάνε για την ανάγκη αλλαγής αυτού του σκηνικού και του μοντέλου. Κι εδώ, είναι που κάποιοι από εμάς, ανακαλύπτουν τη ανελέητη αλήθεια: το μοντέλο που εφαρμόζουν οι τρίτοι κάποιοι, είναι το ίδιο το υπάρχον τελικά, με διαφορετικό κέλυφος και σημαντική αλλαγή στα πρόσωπα. Προτείνουν τον εαυτό τους για τη κρατικοδίαιτη θεσάρα, κι όχι μόνο. Για όλες τις κρατικοδίαιτες θεσάρες. Μόνον εκείνοι είναι οι άξιοι και ικανοί να πάρουνε τη κατάσταση στα χέρια τους και να τη διαχειριστούν. Από εμάς θέλουν μόνο να τους στηρίξουμε και να τους αφήσουμε να ταχτοποιήσουν τα πράγματα αυτοί που ξέρουν.

Κάποιοι από εμάς, δεν βλέπουμε τη διαφορά μεταξύ των κάποιων άλλων και των κάποιων τρίτων. Και τρελαινόμαστε. Και ξεφεύγουμε από τα ειωθότα. Γιατί απογοητευόμαστε. Γιατί κοιτάμε τα παιδιά που μεγαλώνουμε, κι αναρωτιόμαστε τι φταίνε αυτά. Τι φταίνε αυτά, που κάποιοι την έχουνε δει κάπως;

Κάποιοι... Oχι όλοι.

Ο χώρος...

  

Ο «χώρος» αποτελεί μορφή τέχνης, ίσως της πιο σπουδαίας, ίσως της περισσότερο συνεργικής που έχει εκφράσει ποτέ η ανθρωπότητα. Αντίθετα από τις λοιπές μορφές τέχνης, μέσω της διαμόρφωσης της ύλης, όπως η ζωγραφική ή η γλυπτική, ο «χώρος» παράγεται διαλεκτικά, συσχετιστικά μεταξύ έμβιων όντων, μεταξύ ανθρώπου και φύσης στην διάρκεια του χρόνου της ιστορίας. Αποτελεί συλλογικό έργο και έργο συνεξελισσόμενο, έργο που μεταλλάσσεται, θετικά ή αρνητικά, μέσα στον χρόνο.

Ο «χώρος» γεννιέται μέσω της συνεύρεσης φύσης και κουλτούρας. Το προϊόν της γονιμοποίησης αποτελεί ζωντανό οργανισμό, «νεο-οικοσύστημα», ή σύστημα διαφοροποιημένο από εκείνα που του δίνουν υπόσταση, με ίδιο κύκλο ζωής, γένεση, ωριμότητα, γερατειά, θάνατο και ίσως και αναγέννηση, το οποίο απαιτεί διαρκή θρέψη, υποστήριξη και φροντίδα. Έχει χαρακτήρα, προσωπικότητα και ταυτότητα, απόλυτα διακριτά στην «γεωγραφία» και στο «ανάγλυφο» του τοπίου.

Στην κούρσα της διάπλασης μιας δεύτερης, τεχνητής, φύσης, ο τεχνολογικός πολιτισμός αποδεσμεύτηκε προοδευτικά από τον «χώρο», χρησιμοποιώντας τον ουσιαστικά σαν μια επιφάνεια ανάπτυξης αντικειμένων και λειτουργικών αναγκών, έργων, απορριμμάτων και δηλητηρίων. Η έννοια του «χώρου», σαν ζωτικού περιβάλλοντος του ανθρώπινου είδους, είναι πια στα πρόθυρα της χρεωκοπίας: το ισχύον πολιτισμικό μοντέλο την έχει περιθωριοποιήσει εδώ και καιρό από ποιοτικής άποψης, αρκούμενο σε περιστασιακές, περιπτωσιολογικές, ερμηνείες της με την βοήθεια ολοένα και πιο πολύπλοκων τεχνολογικών βοηθημάτων. 

Αποτελεί επιτακτική ανάγκη σήμερα μια πράξη παλιγγενεσίας και επαναπροσδιορισμού της έννοιας του «χώρου», μέσω δημιουργικών πρακτικών προσδιορισμού νέων, γόνιμων, σχέσεων αλληλοσυσχέτισης και αμοιβαιότητας μεταξύ ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος. Αποτελεί ανάγκη, με λίγα λόγια, ο καθορισμός των κατάλληλων χωροοργανωτικών και χωροπλαστικών πρακτικών, γνήσια αυτοβιώσιμου και όχι αναπτυξιακά βιώσιμου χαρακτήρα, με την μορφή μιας νέας συμμαχίας μεταξύ φύσης και κουλτούρας, φύσης και ιστορίας. 

Πηγές άντλησης στοιχείων για την στήριξη του επαναπροσδιορισμού υπάρχουν. Στα πλαίσια της νεωτερικής διαδικασίας αστικοποίησης όχι μόνο διατηρείται, άκρως επίκαιρο, το ρεύμα της κοινωνικο-πολεοδομικής άποψης - από τον Μόρρις, στον Γκέντες και στον Κροπότκιν και από τον Σάιτ στον Ούρβιν και στον Μάμφορντ - αλλά και μία εξαιρετικά πλούσια κληρονομιά χωρικών οντοτήτων που αναμένουν το μπόλιασμα νέων κοινωνικών εταίρων. Σε αυτό το τελευταίο σύζευγμα, μεταξύ κληρονομιάς και νεωτεριστικών ενεργειών, στα πλαίσια της κουλτούρας αξιοποίησης των περιβαλλοντικών πόρων και των ιδιαιτεροτήτων κάθε τοπικότητας, έγκειται η στρατηγική σταδιακής πραγμάτωσης της αυτο-βιώσιμης ανάπτυξης της τοπικής κοινωνίας.

Η οικολογία στις αρχές του 21ου αιώνα - 3

 

(Συνέντευξη με τον Εδουάρδο Τζαρέλλι, καθηγητή Ιστορίας και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Μπολώνιας, επιστημονικό σύμβουλο σύνταξης του εκδοτικού οίκου «Αριάννα»)

3. Ποιές οι σχέσεις μεταξύ οικολογίας, κουλτούρας και πολιτισμού;

Θα στηριχτώ σε ορισμένες από τις παραδοχές του ριζοσπαστικού οικολογισμού για να ομολογήσω ότι διαφωνώ κάθετα με τον επιστημονικό και πολιτικό περιβαλλοντισμό που υποστηρίζει, αντίθετα, την ρεφορμιστική τροποποιησιμότητα του φιλελεύθερου καπιταλιστικού συστήματος μέσω της προσέγγισης της επιλεγόμενης και «αειφόρου ανάπτυξης». Η προσέγγιση αυτού του τύπου στοχεύει στην προσαρμογή της κλασσικής ανάπτυξης στα δεδομένα του οικολογικού ζητήματος δίχως όμως να καταφέρνει να κατανοήσει και να αξιολογήσει τα πραγματικά του αίτια. Δίχως την ανάλυση του φαντασιακού του homo oeconomicus δεν είναι δυνατόν να τεθεί ο οποιοσδήποτε περιορισμός, οποιουδήποτε τύπου, και το οποιοδήποτε μέτρο, στην συνεχή συσσώρευση, στην μεταπρατική απληστία ή και στην συσσωρευτικότητα καπιταλιστικού τύπου. Αντίθετα, η ολιστική προσέγγιση στον οικολογισμό κατορθώνει να εστιάσει κάλλιστα το γεγονός ότι η βαριά περιβαλλοντική υποβάθμιση οφείλει να αναζητηθεί στο πλαίσιο του ισχύοντος πολιτισμικού παραδείγματος ή στην δομή του παραγωγικού μοντέλου και όχι στα καταστροφικά του αποτελέσματα.

Απόλυτα συνεπής με την θεώρηση της εξάρτησης του ανθρώπου από την «φύση», η ολιστική προσέγγιση του οικολογισμού προτείνει είδος μετάνοιας μέσω της αναστροφής πορείας προς ένα κοινωνικο-οικονομικό πολιτισμικό μοντέλο ικανό να ενσωματώσει το «οικονομικό» στο «κοινωνικό» και να αναγάγει το «μέτρο» σε στάθμη της οικονομικής ανάγκης. Ολα αυτά όμως είναι δυνατά στο πλαίσιο μιας κουλτούρας συναινετικών μορφών κοινοτικής δημοκρατίας, όπου ο τύπος διαχείρισης της εξουσίας υπερκερνά την ατομικιστική συμβολαιοκρατία.

Η πολιτική που πηγάζει οικολογικά «από τα κάτω» προϋποθέτει κουλτούρες συνδιαχείρισης της εξουσίας των κοινών, συμμετοχής και συμμετοχικότητας, αλληλεγγύης, απόλυτου σεβασμού όλων των ενδιάμεσων πολιτειακών σωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών και απόλυτης ισορροπίας μεταξύ της διαδικασίας λήψης και της λήψης των αποφάσεων. Ο συμμετοχικός δημοκρατικός έλεγχος της εξουσίας των κοινών αντιστοιχεί στην συνδιαχείρηση του χώρου. Η αρχή της αμοιβαιότητας εμφαίνεται στην ταυτότητα της κοινωνικής ομάδας την οποία σημαδεύει ο συμβολικός-κοινοτιστικός χαρακτήρας της κοινωνικής σχέσης. Οι ατομικές σχέσεις διακανονίζονται μέσω γενικών μορφών διανεμητικής δικαιοσύνης βασισμένες στις αρχές της δωρεάς και της συμπληρωματικότητας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το διακανονιστικό πλαίσιο και το πλαίσιο των σχέσεων της κοινωνικής ομάδας, θεμελιωμένα σε ηθικά προτάγματα, δένουν οργανικά το «οικονομικό» στο «κοινωνικό». Το «μέτρο», σαν στυλ ζωής, ενισχύει την ανασύσταση των κοινωνικών δεσμών και την ικανότητα τους να προσδίδουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στην αυτό-βιώσιμη ανάπτυξη όπως αυτά της «περιοδικότητας» και του «ορίου» που χαρακτηρίζουν την ομοιόσταση της «φύσης».

Φυσικά, ο πολιτισμικός μετασχηματισμός αυτού του τύπου έχει σαν πρωταρχικό πεδίο αναφοράς την τοπική διάσταση. Αν δε προβληθεί, μέσω ενός διακοινοτικού φεντεραλισμού, σε ηπειρωτική κλίμακα συνιστά την πλέον πειστική απάντηση στην κρίση των δυτικών, διαδικαστικών, δημοκρατιών που, αντίθετα, παραδέρνουν δέσμιες ενός διεστραμμένου κλοιού οικονομικών συμφερόντων έως την τελική τους κατάπτωση σε τεχνοκρατικές και ολιγαρχικές μορφές διακυβέρνησης, που πάνε «αγκαζέ» με την διάχυτη εμπορευματοποίηση της βιόσφαιρας.

Ας μην φαίνεται παράδοξη η συνεχής αναφορά μας στην τοπικότητα. Δεν συνιστά μινιμαλιστική οπτική αλλά εργαλείο και παράδειγμα αντίληψης και ανάγνωσης της απώτερης νεωτερικότητας. Στα πλαίσια μιας ώριμης παγκοσμιοποίησης η κριτική σκέψη προσεγγίζει το «παγκόσμιο» μόνο από μία τοπική, χωρική, οπτική γωνία και όχι αντίθετα.

Η οικολογία στις αρχές του 21ου αιώνα - 2

 

(Συνέντευξη με τον Εδουάρδο Τζαρέλλι, καθηγητή Ιστορίας και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Μπολώνιας, επιστημονικό σύμβουλο σύνταξης του εκδοτικού οίκου «Αριάννα»)

2. Ποια τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης οικολογικής σκέψης;

Η οικολογία γεννιέται το δεύτερο ήμισυ του 19^ου αιώνα σε θετικιστικές βάσεις, προσδιοριζόμενη σαν το σύνολο των επιστημών των σχέσεων ενός οργανισμού με το περιβάλλον του. Ανεξάρτητα όμως από την πολιτισμική εξέλιξη του όρου, η επιστημονική διάσταση της γένεσης του σφραγίζει ακόμη τον σύγχρονο περιβαλλοντισμό: το παρατηρούμενο είναι αποκομμένο από τον παρατηρητή και ο άνθρωπος αυτοπροστατεύεται, δυιστικά, δίχως καμία προσπάθεια μεταλλαγής των σχέσεων του με την «φύση». Αυτό ακριβώς αποτελεί και το εργαλείο αποκωδικοποίησης των αντιφάσεων του οικολογισμού και των συνιστωσών του: ο τρόπος θεώρησης της «φύσης», από οντολογικής και αξιολογικής σκοπιάς, αναφορικά με την έννοια που αποδίδεται στο «περιβάλλον».

Η «φύση» ενέχει μιας ζωντανής, σχετίζουσας, πολυπλοκότητας η οποία της προσδίδει μια διάσταση σαφώς διασταλτικότερη από εκείνη του απλού αθροίσματος των μερών των οποίων επεξηγεί τις σχέσεις. Η ελληνική ετοιμολογία του όρου δεν την προσδιορίζει σαν απλό άθροισμα των φυσικών οντοτήτων που την συνθέτουν - χλωρίδα, πανίδα, οργανικός και ανόργανος κόσμος - αλλά σαν αξίωμα και αρχή που καθορίζει γένεση, κίνηση και κύκλο ζωής. Η έννοια του «περιβάλλοντος», αντίθετα, ταυτίζεται με αυτό το οποίο «υπάρχει γύρω» και γύρω από τον άνθρωπο, ο οποίος περιορίζει το όλον σε ότι του χρειάζεται ή σε ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει. Η αναγωγή της «φύσης» σε «περιβάλλον» διατηρεί μία σχέση γνήσια λειτουργική με την πολιτισμική μας συνείδηση η οποία οδηγεί έως το μηδενιστικά τεχνάσματα της σύγχρονης τεχνοκρατίας της οποίας ο πολιτικός περιβαλλοντισμός αποτελεί ουσιαστική συνιστώσα.

Για την ιστορία, η κοινωνική και πολιτική συγκρότηση του οικολογισμού θα λάβει χώρα μεταξύ των δεκαετιών του ’60 και του ’70 του περασμένου αιώνα, όταν οι επιπτώσεις της περιβαλλοντικής μόλυνσης θα προβληθούν σε πρώτο πλάνο χάριν της διεύρυνσης του μαζικού καταναλωτισμού σε όλο τον δυτικό κόσμο. Το σημείο αναφοράς θα αποτελέσει η Ραχήλ Κάρσον και το γνωστό της «Σιωπηρή Ανοιξη», αφιερωμένο στην ολοκληρωτική απουσία του έμβιου κόσμου στις απέραντες βιομηχανικές μονοκαλλιέργειες που ξεχειλίζουν ζιζανιοκτόνο. Η πραγματική όμως στροφή, σε πολιτισμικό επίπεδο και επίπεδο υπαρξιακής αυτογνωσίας, θα πραγματοποιηθεί δέκα χρόνια αργότερα, μεταξύ του ’80 και του ’90, μέσω του οικολογικού ριζοσπαστισμού της επιλεγόμενης και οικολογίας του βάθους.

Ο οικολογικός ριζοσπαστισμός θα αποτελέσει σημείο αναφοράς που θα συσπειρώσει τους πλέον ετερογενείς στοχαστές, από τον Βέντελ Μπέρρυ και τον Εντουαρτ Γκόλντσμιθ έως τους Μπάρρυ Κομμόβερ, Αρνε Νες και Γκάρυ Σνάιντερ. Αν και από διαφορετικές οπτικές και με διαφορετικές ευαισθησίες, διεκδικούν όλοι τους την πρωτιά της ανάδειξης της πραγματικής διάστασης και αξίας της «φύσης» και της θέσης του ανθρώπου στο εσωτερικό της, μέσω μιας εύστοχης κριτικής στον επιστημονικό και τεχνολογικό πολιτισμό.

Ο ριζοσπαστικός οικολογισμός ξεπερνά τις προσεγγίσεις ακριβούς επιστήμης για να ολοκληρώσει την οπτική του στο πεδίο της αυτό-επίγνωσης, της αυτό-συναίσθησης και της συνειδητοποίησης του «φυσικού» και της «φύσης». Ο άνθρωπος προσλαμβάνει την ολιστική του διάσταση σαν μέρος ενός «όλου» αλληλοσυσχετισμών και αλληλοεπιδράσεων. Γεννιέται η οικοκεντρική οπτική σύμφωνα με την οποία η «φύση» προστατεύεται ακριβώς για αυτό που είναι και για την αξία της ανεξάρτητα από την εργαλειακή ή/και την διαγενεαλογική της χρησιμότητα. Η επιχειρούμενη προσέγγιση είναι γνήσια ριζοσπαστική: επείγει η ανάγκη δραστικής αναθεώρησης των δομών της σύγχρονης κοινωνίας, των πολιτισμικών μορφών της και της θέσης του ανθρώπου στην «φύση». Επείγει η επέμβαση στις αιτίες και όχι στα αποτελέσματα. Δεν χρειάζονται «καινοτομίες». Αρκεί η επικαιροποίηση κάτι πάρα πολύ παλιού, σχεδόν αρχαϊκού, με λίγα λόγια η επάνοδος «στην πηγή» των πραγμάτων: η βαθιά κατανόηση της σοφίας της Γης και των οικοσυστημικών ισορροπιών ή η συνειδητοποίηση της ομοιοστατικής συμβίωσης του έμβιου κόσμου. Επάνοδος «στην πηγή» των πραγμάτων σημαίνει αποδόμηση της τεχνόμορφης μηχανής του επιστημονισμού, μέσω της υπέρβασης κάθε μερικής προσέγγισης αναγωγιστικού χαρακτήρα και της οντολογικής ταύτισης με αυτόν τον κόσμο. Οι πλέον ριζοσπαστικές μορφές της προσέγγισης αυτού του τύπου φθάνουν στην υπόθεση της ολικής απαγόρευσης της φύσης για τον άνθρωπο, ακριβώς στον αντίποδα της καρτεσιανής παραδοχής της εκστατικής της ατένισης και της μηχανιστικής της εκμετάλλευσης ενώ οι πιο ακραίες θεματικές τους, όπως αυτές που απορρέουν από την οπτική της «άγριας φύσης», ανάγουν το «αμόλυντο» σε κάλεσμα του χαμένου ενστικτώδους του «πολιτισμένου» ανθρώπου εν είδη ανάγκης επανασύνδεσης με την έμβιο κοινότητα ή και φυσιοκρατικού σολιψισμού.

Ο σεβασμός του έμβιου κόσμου δεν προϋποθέτει την αποδοχή μιας άκριτης ισότητας μεταξύ ανθρώπου, ζωικού και φυτικού βασιλείου και ορυκτού κόσμου, αλλά την επίγνωση της διαφορετικότητας και του αλληλοσυσχετισμού τους. Κατά συνέπεια, το πρόβλημα έγκειται στον εντοπισμό μιας «δίκαιας» οδού από την οπτική της ολιστικής επανισορρόπισης μεταξύ «φύσης» και πολιτισμικής διάστασης. Αυτό είναι και το έργο του οικολογισμού.

Η οικολογία στις αρχές του 21ου αιώνα - 1

 

(Συνέντευξη με τον Εντοάρντο Τζαρέλλι, καθηγητή Ιστορίας και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας, επιστημονικό σύμβουλο σύνταξης του εκδοτικού οίκου «Αριάννα»)

1. Ο οικολογισμός είναι «της δεξιάς» ή «της αριστεράς»;

Θα λέγαμε ότι η απάντηση είναι μπανάλ: ο οικολογισμός δεν είναι ούτε της δεξιάς ούτε της αριστεράς. Θα λέγαμε ότι είναι πέραν της δεξιάς και πέραν της αριστεράς καθόσον σε διαρκή κριτική στάση ως προς της «δυτικοποίηση» του κόσμου. Αντίθετα, συχνά ο οικολογισμός ταυτίζεται με τον περιβαλλοντισμό, στα πλαίσια μιας δεξιότεχνης χειραγώγησης από μέρους των πολιτικών κομμάτων, με πρώτο εκείνο των «πράσινων», ο οποίος παρουσιάζεται με την μορφή ενός προοδευτισμού, νατουραλιστικού-φιλανθρωπικού τύπου, απόλυτα λειτουργικού στον πολιτισμό της εκβιομηχάνισης.

Οι υποστηρικτές των «πράσινων» κινημάτων είναι γενικά δύο τύπων. Ορισμένοι προέρχονται από τον ριζοσπαστισμό της αριστεράς - κολεκτιβιστικό ή ελευθεριακό, αλλά και ωφελιμιστικό – του οποίου αποκηρύσσουν μεν την επαναστατική συνιστώσα αλλά κρατούν την πολιτική δεξιότητα και τον πολιτικό οπορτουνισμό. Αυτοί καταφέρνουν να χειραγωγούν τους υπόλοιπους, συνδεδεμένους άμεσα με τον κόσμο του νατουραλιστικού συνεργατισμού και αφοσιωμένους από καιρό στην υπεράσπιση του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας κ.λ.π. με εξαίρετα αποτελέσματα.

Κάτω από την επιρροή των πρώτων, οι «πράσινοι» συνηθίζεται να τοποθετούνται γενικώς στα πλαίσια της συμβατικής αριστεράς, σύμμαχοι των δημοκρατικών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Από την άλλη μεριά, η δεξιά είναι ουσιαστικά αδιάφορη στις επιπτώσεις του οικονομικού ορθολογισμού στην φύση. Απεναντίας, επιδεικνύει σχεδόν σε όλες τις εκφράσεις της ένα προμηθεισμό «θέλησης δύναμης» που στην πράξη δεν σημαίνει τίποτα άλλο παρά την ελεύθερη έκφραση του άγριου πνεύματος του καπιταλισμού.

Με λίγα λόγια, τόσο η δεξιά όσο και η αριστερά αυτοαναιρούνται στο πλαίσιο της αδυναμίας τους να αντιληφθούν την δραματική κεντρικότητα του οικολογικού ζητήματος που βασίζεται στην πικρή διαπίστωση του θρυμματισμού της σχέσης μεταξύ φύσης και κουλτούρας, πολιτισμικό παράδειγμα αναδεδειγμένο στο πεδίο της «φιλοσοφίας της κρίσης» των αρχών του 20^ου αιώνα σαν προϊόν της διχοτομίας μεταξύ «kultur» και «civilisation», «βιολογίας» και «μηχανοποίησης». Από αυτή την άποψη, ο οικολογισμός υπερβαίνει εύλογα και αναγκαστικά τις κατηγορίες δεξιά-αριστερά καθόσον - και σε αυτό έγκειται ο νεωτερικός του χαρακτήρας - προκύπτει ταυτόχρονα γνήσια συντηρητικός και βαθιά επαναστατικός: γνήσια συντηρητικός εφόσον σκοπεύει, κατά κύριο λόγο, στην προστασία και την διατήρηση του φυσικού κεφαλαίου και βαθιά επαναστατικός την στιγμή που στοχεύει στην πλήρη μεταλλαγή του κυρίαρχου πολιτισμικού παραδείγματος.

Από την οπτική της πολιτικής τους διάστασης, ο οικολογισμός και το οικολογικό κίνημα θα έπρεπε να αυτοπροσδιορίζονται εκτός του συμβατικού θεσμικού πλαισίου και του υπάρχοντος κομματικού συστήματος. Θα έπρεπε να συνειδητοποιήσουν ότι, στο ισχύον σύστημα, τα πολιτικά κόμματα αποτελούν φυσικά εμπόδια στην έκφραση, στην ανάπτυξη και στην εφαρμογή των «ιδεών». Από την φύση τους θα έπρεπε να εκφράζουν το πλέγμα των αντιφάσεων και των δυσαρμονιών της καθημερινότητας, των διαδικασιών αναζωογόνησης της δημόσιας διάστασης της κοινωνικής ζωής και εκείνων της ανασυγκρότησης των κοινωνικών δεσμών στο πλαίσιο της τοπικής διάστασης και των αρχών της αμοιβαιότητας και της κοινοτικής αλληλεγγύης. Και σε τελευταία ανάλυση, μια παρόμοια πολιτική διάσταση του οικολογισμού και του οικολογικού κινήματος θα αποδεικνύονταν αδιαμφισβήτητα χρήσιμη για να οδηγήσει και στην αποδοχή μιας μεγάλης αλήθειας: τόσο η πάλη των τάξεων όσο και το ταξικό της αντίθετο συνιστούν ιδεολογικά αναχώματα του 20^ου αιώνα, της νεωτερικότητας και των κοινωνικών και οικονομικών μορφών παραγωγής του. Όπως υπογραμμίζει δε εύστοχα ο Κοστάντσο Πρεβέ, ο διάχυτος καπιταλισμός ή λαϊκός φιλελευθερισμός, είναι τόσο μετα-αστικό όσο και μετα-προλεταριακό φαινόμενο και συνιστά την βάση διαφοροποίησης μεταξύ δεξιάς και αριστεράς όπως και των αντίστοιχων ιδεολογικών μυθευμάτων. 

Ιδεολογισμός

 

(Από "30 μαθήματα Δημοκρατίας", του Τζιοβάννι Σαρτόρι)

Ιδεολογισμός είναι η «πολιτικά ορθή» ψευδο-σκέψη, η ιδεολογία σαν forma mentis, η ιδεολογία σαν τυραννίδα της διανόησης και ο «δεσμευμένος» και «δεσμεύων» τρόπος σκέψης.

Ο ιδεολογισμός συνιστά το νεκρό παιδί των ιδεολογιών. Υποείδος ιδεολογίας δίχως μεταφυσική, ή φιλοσοφικό υπόβαθρο, με αποκλειστικό σκοπό την εξαΰλωση της διανόησης μέσω της αποκλειστικής χρήσης μειωτικών, υποτιμητικών, επιθετικών προσδιορισμών. Οι ιδεολογίες αποτέλεσαν στην ουσία ένα τρόπο σκέψης που απέκλειε την σκέψη: ένα συνοθύλεμα νεκρών διανοημάτων βασισμένων στην έμμονη επανάληψη σλόγκαν και συνθημάτων. Το τέλος των ιδεολογιών δεν σήμανε και την εξάλειψη της forma mentis που τις εξέθρεψε και τις συντηρούσε. Αυτή η forma mentis απόμεινε σαν ιδεολογισμός.

Ο ιδεολογισμός είναι το όποιο της διανόησης και ο εθισμός στην αποφυγή της κριτικής σκέψης. Ταυτόχρονα, είναι ένα θαυμάσιο όπλο εξαναγκασμού στην σιωπή της σκέψης του άλλου. Χαρακτηριστικό του «ιδεολογιστή» είναι η αποκλειστική χρήση χαρακτηρισμών, αυτοεκτίμησης για εκείνο, μείωσης και περιφρόνησης για τον περιστασιακό αντίπαλο. Για τον ιδεολογιστή, ο χαρακτηρισμός είναι το όλον, καθιστά περιττή την συλλογιστική και την αντικαθιστά. Η ιδεολογική απαξίωση δεν απαιτεί αίτια ούτε οφείλει εξηγήσεις. Ο ιδεολογισμός, λόγω της φύσης του, προσφέρει την απόλυτη ψυχολογική σιγουριά και, κατά συνέπεια, δεν χρειάζεται ούτε εξηγήσεις ούτε αποδείξεις.

velos...

Το prasinovelos συνέπεσε να δημιουργηθεί τις μέρες του απόηχου της πορείας ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ στην Αθήνα, πορεία με κάτι ψιλό-επεισόδια στο Σύνταγμα, όπου τελείως συμπτωματικά φωτογραφήθηκε κάποιος να σημαδεύει με τόξο τη Βουλή.

Αναφέροντας το παραπάνω συμβάν για τον προκλητικό συμβολισμό του και μόνο, το γκρουπ αλλά και το μπλογκ δημιουργήθηκαν για να ικανοποιθεί η ανάγκη έκφρασης κάποιον ανθρώπων. Ανθρώπων που αντιλαμβάνονται την Πολιτική Οικολογία και πέρα από τον Περιβαλλοντικό της Πυλώνα, χωρίς μ' αυτό να μειώνουν τη σημασία του.
- Που θεωρούν δεδομένη την Ισονομία, πέρα των άλλων, και υπό το πρίσμα της αντιλαμβάνονται και την πολιτική. ΠΧ, η Βουλευτική Ασυλία δεν είναι αποδεκτή, πολλώ δε μάλλον η κατάχρηση που της γίνεται από τους πολιτικάντηδες που ζητούν τη ψήφο μας κάθε λίγο και λιγάκι.

- Που θέλουν και απαιτούν μια διαρκή ενημέρωση από τους Αντιπροσώπους τους, ώστε κι αυτοί με τη σειρά τους να γνωρίζουν ότι είναι σε διαρκή έλεγχο, και δεν αρκεί ο προεκλογικός μήνας για την τετραετία τους, πλέον.
- Που αντιλαμβάνονται το Φαύλο κύκλο του ανεξέλεγκτου δανεισμού στον οποίο οδηγήθηκε συστηματικά τις τελευταίες δεκαετίες η Χώρα, και διεκδικούν την αναγνώριση μέρους της ευθύνης και από τους δανείζοντες, που γνώριζαν καλά τι έκαναν. “Δεν πληρώνω αν δεν γνωρίζω”, που λέει κι ο Λαπαβίτσας.
- Που δεν πιστεύουν ότι το κόστος της μεταστροφής της παραγωγής σε eco-friendly πρέπει να το πληρώσουν οι τελικοί καταναλωτές, όπως λέει κι ο Παπα-Γιάννης, κάπου στο 43:00 του συγκεκριμένου βίντεο.
- Που μας αρέσει να λέμε τα πράγματα με τ' όνομά τους, τελικά. Ακόμα κι όταν γνωρίζουμε πως ακούγεται Politically Incorrect.
Άνθρωποι που θα θέλανε η Κυβέρνησή τους, να αρνιότανε να πληρώσει υποβρύχια που γέρνουν μονόπαντα, σαν τα παλιά κουτσαβάκια. Να του δώσουμε κι ένα μπεγλέρι, να περιπολεί το Αιγαίο ο Παπανικολής, ο μάγκας του Αιγαίου, κάτι σαν τον μουσκεμένο “Γίγα της Κυψέλης”....
Θα θέλαμε να τους δούμε να διεκδικούν αποζημιώσεις από τη SIEMENS που λαδώνοντας ξεφορτώθηκε παρωχημένη τεχνολογία στο Ελληνικό Δημόσιο. Και φυσικά, τους “λαδωμένους” να πληρώνουν κάποιο τίμημα, έστω και Πολιτικό μόνο. Μια διαγραφή, ρε αδερφέ....

Άμεση δημοκρατία

«Άμεση δημοκρατία» είναι μορφή πολιτεύματος στο οποίο οι πολίτες - «κυρίαρχος λαός» - δεν αποτελούν μόνο «εκλογικό σώμα» το οποίο παρέχει εξουσιοδότηση άσκησης της πολιτικής τους εξουσίας στους πολιτικούς-αντιπροσώπους τους, αλλά επωμίζονται και το ρόλο του συνταγματικά κατοχυρωμένου νομοθέτη μέσω διαφόρων μορφών θεσμών «λαϊκής διαβούλευσης» ή/και «λαϊκής συμμετοχής».

Από την αναρχική οπτική, «άμεση» δημοκρατία είναι η μορφή της δημοκρατίας που δεν προβλέπει τον μηχανισμό της πολιτικής αντιπροσώπευσης αλλά την προσωπική συμμετοχή, σε ατομικό επίπεδο, σε όλες τις αποφάσεις της συλλογικότητας.

Ιδιωτισμός

«Ζούμε σε ένα κόσμο που εναποθέτει στο άτομο όλες τις ευθύνες που στήριζε κάποτε το κοινωνικό σύνολο και, κατά συνέπεια, το εξαναγκάζει να εφεύρει συνεχώς αυτοβιογραφικές μεθόδους επιβίωσης στις αντιφάσεις του συστήματος.» (Ούλριχ Μπεκ, 1992)

«Ιδιωτισμός» είναι η διαδικασία αναγωγής του κοινωνικού προβλήματος σε ατομική περίπτωση και υπόθεση. Σαν αίτια του φαινόμενου μπορούν να συνοψιστούν τα εξής: 
- η εξασθένιση των κοινωνικών δεσμών, 
- η διαχρονική έλλειψη θεσμικών πεδίων έκφρασης της συμμετοχής και της συμμετοχικότητας, 
- η διαχρονική έλλειψη θεσμικών πεδίων διαλόγου γύρω από τα δικαιώματα και την κοινωνία των πολιτών 
- η ενίσχυση της τάσης προς την διακριτικότητα.

Από την σκοπιά της πολιτικής κοινωνικοποίησης, κατά τον Χάμπερμας, ο «ιδιωτισμός» οδηγεί στη νομιμοποίηση ενός συστήματος μοντέλων ανώνυμων σχέσεων», συστημικά παραγόμενων, στο πλαίσιο των οποίων ο καθένας φέρεται να επιλέγει βάσει των δικών του, υποκειμενικών προτιμήσεων. Και αυτό, διότι ο «ιδιωτισμός» οδηγεί αργά αλλά σταθερά σε είδος παθητικής στάσης προς τους θεσμούς, παρόμοιας με εκείνη των παραδοσιακών προσεγγίσεων της σχέσης κράτους-πολίτη, καθόσον προάγει πολιτικές κουλτούρες που απομακρύνουν κάθε προσδοκία συμμετοχικών συμπεριφορών και την αναπληρώνουν με αυταρχικά μοντέλα δανεικά από την παραδοσιακή προ-αστική κληρονομιά. Ουσιαστικά, οδηγεί σε είδος συγχώνευσης μεταξύ παραδοσιοκρατίας και οικογενειοκρατίας, όπου ο ζήλος και η ορθολογικότητα αντισταθμίζονται με είδος μείγματος εγωμονισμού, «εγωιστικής» συνεπειοκρατίας και νοοτροπία υπηκόου. 

Ο «ιδιωτισμός» αλλοιώνει ριζικά την στάση του πολίτη απέναντι στο πολιτικό σύστημα μέσω της πλήρους α-συμμετοχικότητας και της νόησης των θεσμών μόνο από την σκοπιά της λειτουργικής τους χρησιμότητας. Σε επίπεδο προσωπικών κινήτρων, στον πολίτη δεν απομένει παρά είδος «ατομικισμού της ιδιόκτησης».

Ο «ιδιωτισμός» καλλιεργείται έντεχνα από το πολιτικό και το οικονομικό σύστημα. Η συμμετοχή στα κοινά περιορίζεται δραστικά μέσω της στρατηγικής επηρεασμού του παρωθητικού συστήματος έτσι ώστε η ανάγκη νομιμοποίησης μιας από-πολιτικοποιημένης δημόσιας σφαίρας να ανάγεται σε υπολειμματικές απαιτήσεις. 

Δίπλα στην εξαΰλωση του ηθικού υπόβαθρου της πολιτικής, που προάγει ένα επικίνδυνο κενό αλληλεγυότητας, η αποικιοποίηση της ιδιωτικής ζωής από μέρους της οικονομίας επαναπροσδιορίζει τις προσδοκίες αυτοπραγμάτωσης του πολίτη γύρω από την εργασία και την κατανάλωση - προσωπική και του οικογενειακού του κύκλου - σε μία αμφίσημη ισορροπία μεταξύ του ρόλου του «φυσιολογικού εργαζόμενου» και εκείνου του «δυνατού καταναλωτή». Έτσι, ο πολίτης εισέρχεται, άθελα, στο τούνελ του επαγγελματο-οικογενειακού «ιδιωτισμού» ή σε ένα τύπο προσωπικής ζωής, γνήσια «ηδονιστικού» χαρακτήρα, που εξαντλείται κύρια στο πεδίο της οικογένειας, της εργασίας και της κατανάλωσης και πλαισιώνεται από την «πελατειακή» ερμηνεία του κοινωνικού κράτους και την ολοσχερή αδιαφορία για τους πολιτικούς θεσμούς.

Όχι τυχαία, ο «ιδιωτισμός» και η πολιτική απονεύρωση του πολίτη μέσω της εμβόλιμης πεποίθησης ότι οι ανάγκες αυτοπραγμάτωσης ικανοποιούνται, ως επί το πλείστον, στην σφαίρα της «ιδιώτευσης», συνοδεύεται από την συστηματική αντικατάσταση της έννοιας του «δημόσιου» με εκείνη του κράτους:
- το «δημόσιο» ταυτίζεται με το «κρατικό»,
- το «δημόσιο» αποστερείται του χαρακτήρα της διαδικασίας μεταλλαγής του ατομικού προβλήματος σε κοινωνικό πρόβλημα ή/και πρόβλημα κοινής γνώσης,
- το «δημόσιο» αποστερείται του χαρακτήρα της διαδικασίας διαρκούς επεξεργασίας της φύσης των κοινωνικών δεσμών και της οπτικής της ισοτιμίας και των δικαιωμάτων.

Η κουλτούρα της νομιμότητας

Η πολιτική ελευθερία αφορά τον πολίτη και όχι την εξουσία. Κατά τον ίδιο τρόπο, η αρχή της νομιμότητας αφορά πρώτιστα την εξουσία και κατά δεύτερο λόγο τον πολίτη.

Η αρχή της νομιμότητας ορίζει ότι όλα τα όργανα - του «κράτους» ή άλλου - είναι υποχρεωμένα να ενεργούν σύμφωνα με τους νόμους ή τους κοινά αποδεκτούς κανόνες. Η εξουσία μπορεί να εξασκείται διακριτικά αλλά όχι αυθαίρετα.

Η αρχή της νομιμότητας είναι τυπική και ουσιαστική.

- τυπική είναι καθόσον καθορίζει ότι κανένα όργανο δεν έχει εξουσίες πέραν αυτών που του αποδίδει ο νόμος ή κανόνας,

- ουσιαστική είναι καθόσον καθορίζει ότι όλα τα όργανα υποχρεούνται στην εξάσκηση της εξουσίας τους σύμφωνα με τον νόμο ή κανόνα.

Σύμφωνα με την αρχή της νομιμότητας, τα όργανα υποχρεούνται να επιδιώκουν την πραγμάτωση των σκοπών που καθορίζει ο νόμος ή κανόνας - κατεύθυνση νομιμότητας - και να ενεργούν σύμφωνα με αυτόν - εγγύηση νομιμότητας.

Η αρχή της νομιμότητας καθιερώθηκε με την Γαλλική Επανάσταση και συνιστά σήμερα βασική πολιτική επιλογή στα πλαίσια της πολιτικής κουλτούρας στην δυτική Ευρώπη - αριστεράς και δεξιάς.